SỨC KHỎE TINH THẦN •

QUẢN LÝ NĂNG LƯỢNG: BẠN ĐANG DÀNH SỨC CHO ĐIỀU GÌ?

Có một câu chuyện quen thuộc về chiếc lọ thủy tinh.

 

Người ta lần lượt cho vào lọ những hòn đá lớn, sau đó là sỏi, cát và cuối cùng là nước. Nếu cho cát vào trước, những hòn đá lớn sẽ không còn đủ chỗ. Nhưng nếu đặt những hòn đá lớn vào trước, những vật nhỏ hơn vẫn có thể lấp đầy các khoảng trống còn lại.

 

Câu chuyện này thường được dùng để nói về cách xác định ưu tiên trong cuộc sống.

Nếu nhìn từ góc độ tâm lý học, chiếc lọ còn gợi ra một câu hỏi khác:

 

Khi thời gian, sự chú ý và năng lượng tinh thần đều có giới hạn, chúng ta đang dành những nguồn lực ấy cho điều gì?

 

Bởi đôi khi, điều khiến chúng ta mệt mỏi không phải là có quá nhiều việc. Mà là những việc nhỏ, những yêu cầu khẩn cấp và những thứ liên tục thu hút sự chú ý đang dần chiếm hết chỗ dành cho những điều thực sự quan trọng.

 

Đó cũng là lý do quản lý năng lượng không chỉ đơn giản là cố gắng làm được nhiều việc hơn. Đó là học cách nhận biết điều gì xứng đáng với nguồn lực của mình và chủ động dành năng lượng cho những điều có ý nghĩa.

 

VÌ SAO CHÚNG TA DỄ DÀNH NĂNG LƯỢNG CHO NHỮNG VIỆC NHỎ TRƯỚC?

Trong cuộc sống hằng ngày, rất nhiều thứ liên tục xuất hiện trước mắt: tin nhắn, email, thông báo, công việc phát sinh, cuộc họp hoặc những nhiệm vụ sắp đến hạn.

 

Những việc này thường tạo cảm giác “cần xử lý ngay”.

 

Trong khi đó, nhiều điều quan trọng đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống lại không tạo ra cảm giác cấp bách tương tự.

 

Tập thể dục có thể để ngày mai.

Ngủ đủ có thể để tối nay.

Gọi điện cho gia đình có thể để cuối tuần.

Dành thời gian cho bản thân có thể để “khi nào rảnh”.

Học một kỹ năng mới có thể để “khi bớt bận”.

 

Và rồi, những việc trước mắt cứ nối tiếp nhau. Đến khi có thời gian dành cho những điều quan trọng hơn, chúng ta lại không còn đủ năng lượng.

 

Đây là lý do một ngày bận rộn không phải lúc nào cũng là một ngày hiệu quả hoặc có ý nghĩa.

 

BẬN RỘN KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ BẠN ĐANG ƯU TIÊN ĐÚNG ĐIỀU

Hãy thử hình dung một ngày mà bạn đã trả lời hàng chục tin nhắn, hoàn thành nhiều nhiệm vụ, tham gia các cuộc họp và liên tục xử lý những việc phát sinh.

 

Đến cuối ngày, bạn có thể nghĩ:

“Hôm nay mình làm quá nhiều việc.”

Nhưng đồng thời lại cảm thấy:

“Tại sao những điều mình thực sự muốn làm vẫn chưa được bắt đầu?”

 

Bởi mức độ bận rộn và mức độ quan trọng của một việc là hai chuyện khác nhau.

 

Một email có thể cần được trả lời trong ngày nhưng không nhất thiết đóng vai trò lớn trong mục tiêu dài hạn của bạn.

 

Ngược lại, ngủ đủ, duy trì sức khỏe, dành thời gian cho gia đình, học tập hoặc xây dựng một mối quan hệ quan trọng có thể không tạo ra cảm giác cấp bách ngay lập tức. Nhưng những điều này lại có ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.

 

Nếu chúng ta chỉ phản ứng với những việc đang “cháy”, những việc quan trọng nhưng chưa khẩn cấp rất dễ bị bỏ quên.

 

KHI SỰ CHÚ Ý LIÊN TỤC BỊ CHIA NHỎ

Quản lý năng lượng cũng liên quan đến quản lý sự chú ý.

 

Mỗi khi chuyển từ một việc sang việc khác, chúng ta không phải lúc nào cũng lập tức tập trung hoàn toàn vào nhiệm vụ mới. Nghiên cứu về attention residue (dư lượng chú ý) cho thấy một phần sự chú ý có thể vẫn còn gắn với nhiệm vụ trước đó sau khi chúng ta chuyển đổi công việc.

 

Điều này có thể xảy ra trong những tình huống rất quen thuộc:

  • - Đang học nhưng liên tục kiểm tra điện thoại.

  • - Đang làm việc nhưng thường xuyên chuyển sang email.

  • - Đang nghỉ ngơi nhưng vẫn nghĩ về công việc.

  • - Đang trò chuyện với người khác nhưng tâm trí vẫn ở một nhiệm vụ chưa hoàn thành.

 

Khi sự chú ý phải liên tục chuyển đổi, bạn có thể cảm thấy mình đã dành rất nhiều thời gian nhưng lại khó hoàn thành một việc với sự tập trung trọn vẹn.

 

Vì vậy, cảm giác “mình bận cả ngày nhưng vẫn không làm được điều gì thật sự quan trọng” không nhất thiết có nghĩa bạn thiếu kỷ luật.

 

Đôi khi, nguồn lực của bạn đã bị chia nhỏ cho quá nhiều thứ.

 

KHI "CHIẾC LỌ" CỦA BẠN LIÊN TỤC BỊ LẤP ĐẦY

Một ngày có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra điện thoại.

Sau đó là tin nhắn, email, công việc và những yêu cầu phát sinh.

Bạn xử lý một việc.

Rồi một việc khác xuất hiện.

Đến cuối ngày, năng lượng đã giảm đáng kể.

 

Những điều bạn thực sự muốn làm – tập thể dục, đọc sách, học tập, dành thời gian cho gia đình hoặc đơn giản là nghỉ ngơi – lại được đẩy sang ngày hôm sau.

 

Nếu vòng lặp này kéo dài, bạn có thể bắt đầu cảm thấy:

- Luôn bận nhưng khó có cảm giác hoàn thành.

- Khó tập trung vào một việc trong thời gian dài.

- Dễ mệt mỏi trước quá nhiều yêu cầu.

- Có cảm giác thời gian luôn không đủ.

- Liên tục trì hoãn những điều quan trọng với bản thân.

- Ít có thời gian dành cho nghỉ ngơi và phục hồi.

 

Đây không nhất thiết là dấu hiệu cho thấy bạn “quản lý thời gian kém”.

 

Có thể điều cần xem lại là cách bạn đang phân bổ thời gian, sự chú ý và năng lượng của mình.

 

VẬY "NHỮNG HÒN ĐÁ LỚN" TRONG CUỘC SỐNG LÀ GÌ?

“Những hòn đá lớn” là cách gọi ẩn dụ cho những điều có giá trị và ý nghĩa lâu dài đối với bạn.

 

Không phải ai cũng có cùng một danh sách.

Với một người, đó có thể là sức khỏe.

Với người khác, đó có thể là gia đình, một mối quan hệ quan trọng, công việc, việc học, sự phát triển cá nhân hoặc thời gian nghỉ ngơi.

 

Bạn có thể tự hỏi:

“Nếu tuần này mình chỉ có đủ năng lượng để ưu tiên ba điều, mình muốn dành năng lượng cho điều gì?”

 

Câu trả lời có thể là:

  • - Chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần.

    • - Hoàn thành một mục tiêu quan trọng trong công việc.

      • - Dành thời gian chất lượng cho gia đình.

        • - Duy trì một mối quan hệ quan trọng.

        • - Học tập hoặc phát triển một kỹ năng cần thiết.

        • - Có đủ thời gian nghỉ ngơi và phục hồi.

 

Những điều này chính là “hòn đá lớn” của bạn ở thời điểm hiện tại.

 

CÁCH QUẢN LÝ NĂNG LƯỢNG VÀ SẮP XẾP THỨ TỰ ƯU TIÊN

Bạn không cần biến cuộc sống thành một lịch trình kín mít để bắt đầu quản lý năng lượng tốt hơn.

Hãy thử bắt đầu từ những bước đơn giản.

 

1. Xác định điều quan trọng trước khi lập danh sách việc cần làm

Thay vì mở đầu ngày mới bằng câu hỏi:

“Hôm nay mình phải làm những gì?”

hãy thử hỏi:

“Điều gì quan trọng nhất mà mình muốn dành năng lượng cho hôm nay?”

Bạn có thể chọn 1–3 ưu tiên chính.

Sau đó, những nhiệm vụ khác mới được sắp xếp xung quanh.

Cách này giúp bạn không để danh sách việc cần làm quyết định toàn bộ ngày của mình.

 

2. Phân biệt việc quan trọng và việc khẩn cấp

Khi một nhiệm vụ mới xuất hiện, hãy thử dừng lại vài giây và hỏi:

“Việc này có thật sự cần mình xử lý ngay không?”

Một việc khẩn cấp là việc cần được giải quyết trong thời gian ngắn.

Một việc quan trọng là việc có ý nghĩa đối với mục tiêu, sức khỏe hoặc những giá trị mà bạn theo đuổi.

Hai điều này có thể trùng nhau, nhưng không phải lúc nào cũng giống nhau.

Nếu chỉ ưu tiên những việc khẩn cấp, bạn rất dễ dành phần lớn năng lượng cho những yêu cầu trước mắt và bỏ quên những điều quan trọng về lâu dài.

 

3. Dành thời điểm có nhiều năng lượng cho việc quan trọng

Không phải thời điểm nào trong ngày bạn cũng có mức năng lượng giống nhau.

Nếu có thể, hãy dành khoảng thời gian bạn tỉnh táo và tập trung tốt nhất cho những nhiệm vụ cần nhiều sự chú ý.

Những việc đơn giản hơn có thể được thực hiện vào thời điểm năng lượng thấp hơn.

Điều này không nhằm biến bạn thành một “cỗ máy năng suất”, mà giúp bạn sử dụng nguồn lực phù hợp với tính chất của từng công việc.

 

4. Giảm những yếu tố liên tục kéo sự chú ý ra khỏi công việc

Bạn có thể thử tắt bớt thông báo không cần thiết, gom những việc tương tự vào cùng một khoảng thời gian hoặc dành một khoảng thời gian nhất định để kiểm tra tin nhắn và email.

Mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn những yếu tố gây xao nhãng.

Điều quan trọng hơn là tạo ra những khoảng thời gian mà sự chú ý của bạn không phải liên tục chuyển hướng.

 

5. Đừng để nghỉ ngơi trở thành “việc còn lại”

Một chiếc lọ luôn được lấp đầy sẽ không còn khoảng trống để tiếp nhận thêm bất cứ điều gì.

Con người cũng vậy.

Nếu lịch trình luôn kín và nghỉ ngơi chỉ được thực hiện sau khi mọi việc đã hoàn thành, bạn có thể rất khó tìm được thời điểm thực sự để phục hồi.

Vì vậy, hãy xem nghỉ ngơi là một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe, thay vì phần thưởng chỉ xuất hiện khi bạn đã hoàn thành tất cả nhiệm vụ.

 

HÃY ĐẶT "HÒN ĐÁ LỚN" VÀO CHIẾC LỌ TRƯỚC

Bạn không thể làm tất cả mọi việc.

Bạn cũng không thể dành mức năng lượng cao nhất cho tất cả mọi người, mọi nhiệm vụ và mọi mục tiêu cùng một lúc.

 

Vì vậy, thay vì cố gắng giữ mọi thứ trong chiếc lọ, hãy thử dừng lại và hỏi:

“Điều gì thực sự quan trọng với mình ở giai đoạn này?”

Sau đó, hãy dành cho điều đó một vị trí đủ rõ ràng trong lịch trình của mình.

 

Những việc nhỏ hơn vẫn có thể được sắp xếp xung quanh.

 

Và nếu hôm nay bạn chưa thể làm mọi thứ, điều đó không có nghĩa bạn đã thất bại.

 

Biết mình cần ưu tiên điều gì cũng là một kỹ năng. Biết điều gì có thể để sau cũng là một cách chăm sóc bản thân.

 

LỜI NHẮN TỪ JOY MIND EDUCATION

Chăm sóc sức khỏe tinh thần không chỉ là tìm cách vượt qua những lúc đã quá tải.

Đó còn là việc quan sát cách mình đang sử dụng thời gian, sự chú ý và năng lượng mỗi ngày.

 

Bạn không cần hoàn thành mọi việc mới được phép nghỉ ngơi.

Bạn cũng không cần dành năng lượng cho tất cả mọi thứ.

 

Hãy thử đặt những “hòn đá lớn” của mình vào chiếc lọ trước – những điều thật sự quan trọng với sức khỏe, các mối quan hệ và cuộc sống mà bạn muốn xây dựng.

 

Bởi một cuộc sống cân bằng không nhất thiết là cuộc sống có ít việc phải làm hơn.

 

Đó là cuộc sống trong đó năng lượng của bạn được dành nhiều hơn cho những điều bạn thực sự coi trọng. 🤍

 

---------------------------

Tài liệu tham khảo

  • Baumeister, R. F., & Tierney, J. (2011). Willpower: Rediscovering the greatest human strength. Penguin Press.

  • Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.

  • Leroy, S. (2009). Why is it so hard to do my work? The challenge of attention residue when switching between work tasks. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 109(2), 168–181.

  • Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.

  •  

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin và giáo dục tâm lý, không thay thế cho quá trình đánh giá, chẩn đoán hoặc can thiệp chuyên môn cá nhân.