KỸ NĂNG SỐNG CHO THANH THIẾU NIÊN •

MẤT PHƯƠNG HƯỚNG TRONG CUỘC SỐNG: LÀM SAO TÌM ĐƯỢC HƯỚNG ĐI?

Có những giai đoạn, mình nhìn quanh và cảm thấy ai cũng đang tiến về phía trước, chỉ riêng mình vẫn loay hoay tìm hướng đi. Bạn bè dần ổn định công việc, có những mục tiêu rõ ràng, còn mình vẫn chưa biết bản thân thực sự muốn gì. Càng nhìn vào hành trình của người khác, mình càng tự hỏi: “Liệu mình có đang chậm chân hơn mọi người không?”

 

Cảm giác ấy có thể xuất hiện khi đứng trước những lựa chọn quan trọng, khi chưa tìm thấy điều mình yêu thích hoặc khi những kế hoạch từng đặt ra không còn phù hợp. Mình muốn thay đổi, nhưng không biết nên bắt đầu từ đâu. Muốn đưa ra một quyết định, nhưng lại sợ chọn sai và phải làm lại từ đầu.

 

Nếu bạn cũng đang trải qua những ngày như vậy, có lẽ điều cần làm chưa hẳn là cố gắng nhanh hơn. Đôi khi, mình cần dừng lại để hiểu rõ điều gì đang khiến bản thân bối rối và tìm một hướng đi phù hợp với chính mình.

 

VÌ SAO MÌNH CẢM THẤY MẤT PHƯƠNG HƯỚNG TRONG CUỘC SỐNG?

Mất phương hướng trong cuộc sống là cảm giác chưa xác định được điều mình mong muốn, mục tiêu muốn theo đuổi hoặc hướng đi phù hợp với bản thân. Cảm giác này có thể xuất hiện khi trải qua thay đổi, đứng trước nhiều lựa chọn hoặc chưa có đủ trải nghiệm để hiểu rõ sở thích và giá trị cá nhân.

 

Một trong những nguyên nhân khiến mình dễ rơi vào trạng thái này là áp lực phải sớm có câu trả lời cho tương lai. Mình nghĩ rằng ở một độ tuổi nhất định, bản thân nên đạt được điều gì đó, có một công việc ổn định hoặc biết chính xác mình muốn trở thành ai. Khi thực tế chưa đáp ứng được những kỳ vọng ấy, mình dễ cho rằng bản thân đang tụt lại phía sau.

 

Mạng xã hội đôi khi cũng khiến cảm giác này trở nên rõ rệt hơn. Khi liên tục nhìn thấy những cột mốc đáng tự hào của người khác, mình có thể vô thức lấy thành tựu của họ làm thước đo cho cuộc sống của chính mình. Tuy nhiên, những gì xuất hiện trên màn hình thường chỉ phản ánh một phần hành trình của mỗi người, không phải toàn bộ khó khăn, lựa chọn và những lần họ từng hoang mang.

 

Bên cạnh đó, việc có quá nhiều lựa chọn nhưng chưa hiểu rõ bản thân cũng có thể khiến quyết định trở nên khó khăn. Mình muốn chọn một con đường tốt, nhưng lại sợ bỏ lỡ những cơ hội khác. Càng cố tìm ra phương án hoàn hảo, mình càng dễ trì hoãn hoặc thay đổi quyết định liên tục.

 

Đôi khi, điều khiến mình mệt mỏi không phải là thiếu năng lực, mà là đang cố tìm kiếm sự chắc chắn trong một tương lai vốn luôn có những điều chưa thể biết trước.

 

LO LẮNG VỀ TƯƠNG LAI CÓ PHẢI VÌ MÌNH CHƯA ĐỦ GIỎI?

 

 

Khi chưa biết mình muốn gì, mình dễ tự nghi ngờ năng lực và cho rằng bản thân thiếu quyết đoán. Nhưng việc chưa xác định được hướng đi không đồng nghĩa với việc mình kém cỏi.

 

Trong tâm lý học, khó chấp nhận sự không chắc chắn có liên quan đến các biểu hiện lo âu và trầm cảm. Khi cảm thấy khó chịu với những điều chưa rõ ràng, mình có thể cố tìm kiếm một đáp án chắc chắn, sợ đưa ra quyết định sai hoặc liên tục suy nghĩ về những tình huống có thể xảy ra.

 

Điều này tạo nên một vòng lặp quen thuộc: càng lo mình chọn sai, mình càng khó quyết định; càng trì hoãn, mình càng cảm thấy thời gian trôi qua và bản thân đang bị bỏ lại. Sau cùng, chính áp lực phải tìm được hướng đi hoàn hảo lại khiến mình khó bắt đầu.

 

Vì vậy, thay vì vội vàng kết luận rằng mình không đủ tốt, hãy thử nhìn nhận rằng mình có thể đang cần thêm thời gian, thông tin và trải nghiệm để đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.

 

Mình không cần phủ nhận nỗi lo hay ép bản thân phải tích cực ngay lập tức. Điều quan trọng là nhận ra khi nào sự lo lắng đang giúp mình cân nhắc cẩn thận, và khi nào nó khiến mình mắc kẹt trong những suy nghĩ lặp đi lặp lại.

 

LÀM SAO ĐỂ TÌM ĐƯỢC HƯỚNG ĐI PHÙ HỢP VỚI BẢN THÂN?

Không phải lúc nào mình cũng có thể tìm ra định hướng chỉ bằng cách ngồi suy nghĩ thật lâu. Đôi khi, mình cần kết hợp việc hiểu bản thân với những trải nghiệm thực tế để từng bước nhận ra điều gì phù hợp.

 

Bắt đầu từ việc hiểu mình muốn gì

Thay vì cố trả lời câu hỏi quá rộng như “Sau này mình sẽ trở thành ai?”, hãy bắt đầu với những điều gần gũi hơn:

  • - Hoạt động nào khiến mình tò mò và muốn tìm hiểu thêm?

  • - Mình coi trọng điều gì trong cuộc sống: sự ổn định, sáng tạo, kết nối hay cơ hội học hỏi?

  • - Những việc nào khiến mình cảm thấy có ý nghĩa, kể cả khi chúng đòi hỏi nỗ lực?

  • - Có điều gì mình đang theo đuổi chỉ vì kỳ vọng của người khác?

 

Bạn không cần lập tức tìm ra một mục tiêu lớn. Việc nhận diện sở thích, giá trị và nhu cầu cá nhân có thể giúp bạn có thêm cơ sở để cân nhắc những lựa chọn trong hiện tại.

 

Thử những bước nhỏ thay vì chờ đến khi chắc chắn

Nếu đang phân vân giữa nhiều hướng đi, hãy tìm một cách thử nghiệm ít áp lực trước khi đưa ra quyết định lớn. Bạn có thể tham gia một hoạt động mới, tìm hiểu về một lĩnh vực, trò chuyện với người có kinh nghiệm hoặc thực hiện một dự án nhỏ liên quan đến điều mình quan tâm.

 

Sau mỗi trải nghiệm, hãy dành thời gian tự hỏi: Mình thích điều gì? Điều gì không phù hợp như mình tưởng? Mình đã khám phá thêm được điều gì về bản thân?

Những trải nghiệm này không nhất thiết phải dẫn đến một lựa chọn ngay lập tức. Giá trị của chúng còn nằm ở việc giúp bạn thu thập thông tin thực tế, hiểu rõ hơn về sở thích và khả năng của mình.

 

Tập trung vào điều có thể làm trong hiện tại

Tương lai có nhiều điều mình chưa thể kiểm soát, nhưng vẫn có những việc nằm trong khả năng của mình hôm nay. Thay vì cố giải quyết toàn bộ cuộc sống cùng một lúc, hãy chọn một việc cụ thể có thể thực hiện trong vài ngày tới.

 

Đó có thể là tìm hiểu một khóa học, hoàn thành một công việc còn dang dở, xây dựng một thói quen mới hoặc dành thời gian trao đổi với người mình tin tưởng.

 

Khi mục tiêu được chia thành những bước vừa sức, mình có thể dễ bắt đầu hơn và có cơ hội quan sát sự tiến bộ của bản thân. Mình cũng sẽ có thêm cơ sở để điều chỉnh kế hoạch khi hoàn cảnh hoặc mong muốn thay đổi.

 

Học cách chấp nhận rằng mình có thể thay đổi

Một lựa chọn phù hợp ở hiện tại không nhất thiết phải là lựa chọn cuối cùng cho cả cuộc đời. Khi có thêm kiến thức và trải nghiệm, mình có thể nhận ra những điều trước đây chưa từng nghĩ đến hoặc thay đổi quan điểm về điều quan trọng với bản thân.

 

Điều đó không có nghĩa là mình thiếu kiên định. Đôi khi, điều cần thiết là biết xem xét lại lựa chọn dựa trên những thông tin mới, thay vì tiếp tục một con đường chỉ vì sợ thừa nhận rằng mình đã thay đổi.

 

Định hướng bản thân không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một câu trả lời rõ ràng. Đôi khi, nó bắt đầu từ một câu hỏi chân thành, một trải nghiệm mới và một bước đi nhỏ mà mình sẵn sàng thử.

 

 

BẠN KHÔNG CẦN CHẠY THEO TỐC ĐỘ CỦA NGƯỜI KHÁC

Nếu hôm nay bạn vẫn chưa biết chính xác mình muốn gì, điều đó không có nghĩa là bạn đang thất bại. Mỗi người có hoàn cảnh, nguồn lực, trải nghiệm và những ưu tiên khác nhau. Vì thế, hành trình của người khác có thể đem lại cảm hứng, nhưng không nhất thiết phải trở thành tiêu chuẩn để bạn đánh giá bản thân.

 

Bạn có thể cho mình thời gian để khám phá, thử nghiệm và điều chỉnh. Bạn cũng có thể tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy những lo lắng về tương lai ngày càng ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt, học tập, công việc hoặc các mối quan hệ.

 

Đôi khi, một cuộc trò chuyện với người đáng tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn nhìn rõ hơn những kỳ vọng đang tạo áp lực, nhận diện điều mình thực sự coi trọng và tìm cách ứng phó phù hợp với những bất an hiện tại.

 

Joy Mind Education đồng hành cùng người trẻ trên hành trình hiểu mình, định hướng bản thân và chăm sóc sức khỏe tinh thần, để mỗi người có thêm không gian nhìn lại những khó khăn và tìm ra bước đi phù hợp với hoàn cảnh của mình.

 

Bạn không cần phải biết hết con đường phía trước mới được phép bắt đầu. Hãy cho mình cơ hội tiến thêm một bước, ngay cả khi bước đi ấy còn nhỏ và chưa hoàn toàn chắc chắn.

 

Bởi đôi khi, điều mình cần không phải là chạy nhanh hơn cuộc đời, mà là hiểu rõ hơn con đường mình muốn đi.

 

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin và giáo dục tâm lý, không thay thế cho quá trình đánh giá, chẩn đoán hoặc can thiệp chuyên môn cá nhân.

 

--------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Gentes, E. L., & Ruscio, A. M. (2011). A meta-analysis of the relation of intolerance of uncertainty to symptoms of generalized anxiety disorder, major depressive disorder, and obsessive-compulsive disorder. Clinical Psychology Review, 31(6), 923–933. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2011.05.001

McCarthy, P. A., & Morina, N. (2020). Exploring the association of social comparison with depression and anxiety: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 27(5), 640–671. https://doi.org/10.1002/cpp.2452

Xu, H., & Tracey, T. J. G. (2017). The reciprocal dynamic model of career decision ambiguity tolerance with career indecision: A longitudinal three-wave investigation. Journal of Counseling Psychology, 64(5), 538–549. https://doi.org/10.1037/cou0000220

Pham, M., Lam, B. Q., & Bui, A. T. N. (2024). Career exploration and its influence on the relationship between self-efficacy and career choice: The moderating role of social support. Heliyon, 10(11), e31808. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e31808

Ye, H., Zou, L., Shao, Z., Wang, J., Zhang, J., Liu, K., Zhang, Y., Wang, R., & Fan, F. (2026). Intolerance of uncertainty as a prospective predictor of generalized anxiety and depression in adolescents: Evidence from a three-wave, 12-month study. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 35, e27. https://doi.org/10.1017/S204579602610064X